Nguồn gốc của địa danh Vườn Lài

 Nguồn gốc của địa danh Vườn Lài (Quận 10)

Vào đầu thế kỷ 20 trở về trước, vùng đất Quận 10 ngày nay vẫn còn là một khu vực ngoại ô hoang sơ, nằm vắt ngang giữa Sài Gòn và Chợ Lớn. Lúc bấy giờ, người dân sinh sống quanh khu vực này sống chủ yếu bằng nghề canh tác nông nghiệp, trong đó nổi bật nhất là việc trồng hoa lài (hoa nhài).

Những vườn lài ở đây cung cấp hoa tươi mỗi ngày cho các khu chợ lớn nhỏ tại Sài Gòn để người dân dùng ướp trà hoặc cúng kiến. Theo thói quen đặt tên đất, tên làng gắn liền với sản vật địa phương của người miền Nam (tương tự như Vườn Chuối, Xóm Củi, Hóc Môn...), khu vực này được người dân truyền miệng gọi là "Vườn Lài". Về sau, khi tốc độ đô thị hóa xóa sổ những vườn hoa, cái tên này vẫn in sâu trong ký ức của người dân bản địa.

Cái tên Vườn Lài chính thức trở thành một địa danh lịch sử quen thuộc thông qua Ngã ba Vườn Lài – chính là giao lộ của ba tuyến đường Ngô Gia Tự, Sư Vạn Hạnh và Vĩnh Viễn ngày nay.

Theo nhiều tài liệu, ngã ba Vườn Lài nằm giữa ngã bảy Sài Gòn (bùng binh Lý Thái Tổ) và ngã sáu Chợ Lớn (bùng binh Nguyễn Tri Phương). Từng là một khu hoang vắng thuộc đồng tập trận thời nhà Nguyễn (cánh đồng rộng hàng ngàn hecta là nơi tập trận và diễu binh của nhà Nguyễn vào thế kỷ XIX).

Do ở khá gần khu vực tương truyền là mồ chôn tập thể của gần 2.000 người dân thành Phiên An, về sau người Pháp gọi là Đồng Mả Mồ - nên cư dân ở đây rất thưa thớt. Mãi đến những năm 1950, dấu tích xưa phai nhạt dần khi người dân đến quần cư, nhà cửa dần chen chúc.

Phường Vườn Lài được thành lập từ ngày 01/7/2025 trên cơ sở sáp nhập các phường 1, 2, 4, 9, 10 của quận 10 cũ, lấy tên gọi Vườn Lài ngày xưa

Phường Vườn Lài có diện tích 1,28 km2, dân số 104.076 người - là một trong những địa bàn có mật độ dân cư cao thứ hai của Thành phố sau sáp nhập.

Nằm giữa các giao lộ nối các trục đường chính liên quận, phường Vườn Lài hiện tại giáp ranh các khu vực sầm uất nhất của quận 3, quận 5 và quận Tân Bình cũ, tạo nên vị thế rất đắc địa. Việc đi đâu cũng gần khiến nơi đây trở thành lựa chọn lý tưởng cho nhiều sinh viên trọ học, người lao động nhập cư lẫn người tìm nơi an cư lạc nghiệp.

Kết hợp giữa các trục đường chính đông đúc và hệ thống hẻm sâu, đường ngang ngõ tắt dày đặc, từ xưa, khu vực này đã quen thuộc với các “tín đồ” ẩm thực đường phố. Những gánh hàng rong, những quán ăn gia đình, những hàng quán lâu đời dù lẩn khuất trong các con hẻm sâu thì thực khách vẫn tìm đến rất đông. Ẩm thực đường phố đa dạng và đặc sắc đưa khu vực Vườn Lài trở thành điểm hẹn ưa thích của giới trẻ nhiều năm qua.

Ở đây cũng tồn tại một điểm hẹn văn hóa lâu năm và lắm thăng trầm là rạp Vườn Lài. Nằm ở góc đường Trần Nhân Tôn - Vĩnh Viễn, rạp Vườn Lài (còn có tên là rạp Thành Chung, rạp Mỹ Đô) từ trước năm 1975 là rạp chiếu phim bình dân với cơ sở vật chất cũ kỹ, xuống cấp. Một thời gian dài, nơi đây nổi danh là “tụ điểm tệ nạn” với nạn móc túi, trấn lột và nhất là m.ại d.âm đồng tính nam. Chính quyền địa phương đã nỗ lực rất nhiều để triệt phá ổ tệ nạn, sửa chữa, cải tạo rạp Vườn Lài.

Năm 2017, rạp chiếu bóng Vườn Lài được sáp nhập vào Trung tâm Văn hóa Hòa Bình (quận 10, TPHCM cũ). Bước ngoặt đến vào năm 2022 khi nghệ sĩ Việt Hương đạt được thỏa thuận hợp tác với Trung tâm Văn hóa Hòa Bình cải tạo lại rạp Vườn Lài thành điểm diễn sân khấu.

Việt Hương cùng thầy mình là nghệ sĩ ưu tú Minh Nhí chính thức ra mắt Sân khấu Trương Hùng Minh vào ngày 1/1/2023. Từ đây, rạp Vườn Lài sang trang mới khi trở thành Sân khấu nghệ thuật Trương Hùng Minh - góp thêm 1 điểm diễn kịch dài và đào tạo diễn viên trẻ cho làng kịch TPHCM

Đến nay, phường Vườn Lài là địa bàn hiếm hoi ngoài khu vực quận 1 (cũ) và quận 3 (cũ) duy trì được 1 điểm diễn sân khấu định kỳ hàng tuần phục vụ nhu cầu giải trí của người dân TPHCM.

Với bề dày truyền thống cùng sức hút của một vùng đất là trung tâm kết nối, phường Vườn Lài có đủ nền tảng để bứt phá trong tương lai.

Sưu tầm từ nhiều nguồn (Báo Phunu, Thanhnien, AI)