Bản đồ Sài Gòn năm 1859: Dấu tích đô thị nhà Nguyễn

 Bản đồ Sài Gòn năm 1859: Dấu tích đô thị nhà Nguyễn

      Bản đồ Sài Gòn và các vùng phụ cận do Thiếu úy hải quân De Lardelause thực hiện và hoàn thành ngày 1/3/1859, là một trong những bản đồ tỉ lệ lớn được người Pháp vẽ sớm nhất sau khi cưỡng chiếm tòa thành Gia Định.

       Bản đồ thể hiện rõ hai công trình quân sự quan trọng là thành Phụng và thành Quy. Thành Phụng – người Pháp gọi là Citadelle de Saigon hoàn thành năm 1837, mang phong cách thành lũy đời vua Minh Mạng. Thành có thiết kế hình vuông, chiều rộng mỗi cạnh khoảng 475m, mở 4 cửa ở bốn hướng và có 4 pháo đài góc (bastion). Thành Quy – còn gọi là thành Gia Định, tuy đã bị phá huỷ vào năm 1835-1836 nhưng đến năm 1859 vẫn còn nhiều dấu tích, nhất là hệ thống hào lũy và 5 pháo đài bán nguyệt (demi-lune); bên trong tòa thành với vị trí Trường thi đã bị biến thành trại lính (casernes) do liên quân chiếm đóng. Bên ngoài hai toà thành còn ghi nhận hệ thống cầu gồm cầu Thị Nghè, cầu Cao Miên (cầu Bông) và cầu Kiệu cùng Công xưởng đóng thuyền ở khu vực rạch Thị Nghè – sông Sài Gòn. Ghi chú còn cho thấy khu vực phía Tây khu Bến Nghé là khu phố người Hoa. Đặc biệt hệ thống đường sá chưa nhiều nhưng còn đến tận ngày nay, như: Nguyễn Huệ, Hàm Nghi, Hai Bà Trưng…Đây là những tiền đề để người Pháp về sau xây dựng Sài Gòn trở thành một đô thị hàng đầu trong khu vực, một tiểu Paris ở Phương Đông.

       Bản đồ năm 1859 là tư liệu quan trọng giúp nhận diện không gian đô thị Sài Gòn giữa thế kỷ XIX, là những nền tảng ban đầu để người Pháp từng bước quy hoạch và xây dựng thành một thành phố Sài Gòn áp dụng kỹ thuật Tây phương nhưng mang hồn cốt Á Đông về sau.

Tài liệu tham khảo:

Sách: 50 dấu ấn quy hoạch đô thị Sài Gòn-Chợ Lớn – TP. Hồ Chí Minh từ 1795 đến nay, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia II).