Kiến trúc Dinh Độc Lập

Các quy định về kiến trúc xung quanh Dinh Độc Lập (1961–1966)

Dinh Độc Lập là một công trình tiêu biểu do kiến trúc sư Ngô Viết Thụ thiết kế, khởi công từ năm 1962. Nhằm bảo vệ cảnh quan, bảo đảm an ninh cũng như tầm nhìn biểu tượng của khu vực xung quanh Dinh, trong giai đoạn 1961–1966, chính quyền Sài Gòn đã ban hành nhiều quy định liên quan đến chiều cao, loại hình công trình và phạm vi xây dựng. Những quy định này phản ánh rõ tư duy quy hoạch đô thị gắn liền với yếu tố chính trị – thẩm mỹ trong bối cảnh lịch sử đặc thù.

Trong cuộc họp ngày 23/4/1965 tại Nha Đổng lý – Văn phòng Bộ Giao thông Công chánh, Ủy hội Quốc gia Bảo vệ Thắng cảnh và Di tích đã đề ra các quy định cụ thể về chiều cao, đặc điểm và giới hạn xây dựng đối với các công trình kiến trúc xung quanh Dinh Độc Lập.

Trước năm 1963, chưa có quy chuẩn thống nhất về giới hạn chiều cao công trình, tuy nhiên, một khẩu lệnh không chính thức đã giới hạn chiều cao tối đa là 15 mét. Kể từ sau ngày 01/01/1963, nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở, nhiều chung cư cao tầng được xây dựng, trong đó có công trình cao đến 37,2 mét như khách sạn Caravelle.

Sau khi thảo luận, các đại biểu đã thống nhất các nguyên tắc chính như sau:

Chiều cao tối đa của công trình kiến trúc trong khu vực giới hạn là 15 mét.

Phạm vi áp dụng giới hạn chiều cao là dải đất rộng 50 mét tính từ mép đường đối diện hàng rào Dinh Độc Lập, tức là lùi vào 50 mét từ lộ giới các tuyến đường: Nguyễn Du, Đoàn Thị Điểm (nay là Trương Định) và Hồng Thập Tự (nay là Nguyễn Thị Minh Khai).

Cụ thể:

Phía trước Dinh Độc Lập: một phần đường Thống Nhất (nay là Lê Duẩn) cùng các đường Alexandre de Rhodes và Hàn Thuyên từ cổng Dinh đến ngã tư Hai Bà Trưng.

Phía sau Dinh: từ giao điểm Trương Công Định (Trương Định) – Nguyễn Du đến giao điểm Hồng Thập Tự – Đoàn Thị Điểm.

Phía trái Dinh: đoạn Nguyễn Du từ giao điểm Trương Công Định đến Hai Bà Trưng.

Phía phải Dinh: đoạn Hồng Thập Tự từ Đoàn Thị Điểm đến Hai Bà Trưng.

Các loại hình công trình được phép xây dựng trong phạm vi giới hạn gồm: biệt thự, khách sạn hạng đặc biệt, chung cư loại A hoặc trụ sở doanh nghiệp lớn.

Ngoài phạm vi giới hạn 50 mét, các công trình có thể vượt quá 15 mét nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định hiện hành về khoảng cách, diện tích và tiêu chuẩn xây dựng.

Các quy định kiến trúc này cho thấy nỗ lực của chính quyền trong việc lồng ghép yêu cầu về thẩm mỹ, an ninh và chính trị vào quy hoạch không gian đô thị xung quanh Dinh Độc Lập – một biểu tượng quyền lực trung tâm của Đô thành Sài Gòn thời kỳ đó.

Nguồn: Hồ sơ số 7994 – Hồ sơ về địa dịch các kiến trúc quanh Dinh Độc Lập giai đoạn 1961–1966, Phông Bộ Công chánh và Giao thông, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II.