Đầu kéo hơi nước HG 4/4 mã số 704

 Câu chuyện đầu kéo hơi nước HG 4/4 mã số 704 đường sắt răng cưa Tháp Chàm - Đà Lạt xưa.

Do nhu cầu giao thông nối liền Đà Lạt, một trung tâm nghỉ mát có khí hậu tốt, Toàn quyền Đông Dương Doumer có ý định xây dựng 1 tuyến đường hỏa xa nối với tuyến đường sắt Xuyên Việt. Tuyến đường nầy ở độ cao nên phải xây với loại đường sắt răng cưa leo núi mà Thụy Sĩ là một quốc gia có nhiều kinh nghiệm về việc chế tạo các đầu kéo răng cưa.

Hãng CFI - Chemin de Fer de l'Indochine (Đường sắt Đông Dương) đặt mua 7 đầu kéo hơi nước răng cưa HG 4/4 ở hãng SLM (Schweizerische Lokomotiv- und Maschinenfabrik) tại Winterthur, Thụy Sĩ từ năm 1924 đến năm 1930 - cùng lúc có 2 đầu kéo HG 4/4 khác do hãng Esslingen Maschinenfabrik ở Đức sản xuất theo bản vẽ của SLM Winterthur với tư cách bồi thường chiến tranh 1914-1918. Tổng cộng có 9 đầu kéo hơi nước HG 4/4 được sử dụng trên tuyến đường Tháp Chàm - Đà Lạt.

Sau Đệ Nhị Thế Chiến 1939-1945 tại Đông Dương và chiến tranh Việt Nam chấm dứt năm 1975; chỉ còn 3 đầu kéo SLM HG 4/4 mang số VHX (Việt Nam Hỏa Xa) 304, 306 và 308 (Lok 704, 706 và 708) nằm ở ga Đà Lạt và các ga nhỏ trên tuyến đường - ngoài ra còn có đầu kéo HG 4/4 Esslingen VHX 309 (Lok 709) nằm tại ga Tháp Chàm.

Thành lập năm 1983, công ty DFB - Dampfbahn Furka-Bergstrecke thu hồi tuyến đường sắt răng cưa Oberwald-Furka-Realp mà công ty Đường sắt Thụy Sĩ bỏ phế vì đã quay sang sử dụng hầm nối liền Oberwald - Realp. DFB có ý định khai thác tuyến đường răng cưa leo núi để thu hút khách du lịch.

Thiếu đầu kéo hơi nước răng cưa để khai thác tuyến đường - công ty DFB nhờ sứ quán Thụy Sĩ liên lạc với Đường sắt Việt Nam để mua lại các đầu kéo hơi nước bỏ hoang phế trên tuyến đường Tháp Chàm - Đà Lạt với giá mua sắt vụn. Thương vụ được ký kết vào năm 1989 và các đầu kéo HG 4/4 và HG 3/4 được mang về Thụy Sĩ vào năm 1990.

Đầu kéo hơi nước HG 4/4 Lok 704 (VHX 40-304 cũ) được làm lại mới toàn bộ - phải mất hơn 20 năm mới xong vì lẽ nguồn tài chính của DFB eo hẹp, tiền thu được từ khách du lịch đến đâu đều đổ vào việc tái tạo các đầu kéo, và với sự giúp đở của các cựu nhân viên Hỏa xa Thụy Sĩ đã về hưu và làm việc không lương.

Lok 704 được chế tạo lại gần như toàn bộ vì lẽ đầu kéo nầy chưa bao giờ chạy trên tuyến đường sắt Thụy Sĩ - làm mới toàn bộ, chạy thử nghiệm, đăng bộ và phải có sự đồng ý của Đường Sắt Thụy Sĩ khi đến nghiệm thu. Lok 704 hoàn thành năm 2018, nghiệm thu và đưa vào khai thác năm 2019. Hiện nay, DFB còn ở giai đoạn cuối việc lắp ráp Lok 708 (VHX 40-308 cũ) và nếu thành công sẽ phục vụ tuyến đường sắt du lịch Oberwald-Furka-Bergstrecke nay mai.

Nguồn: DFB - Dampfbahn Furka-Bergstrecke, Wikipedia, Gilles Caron, các hội viên Hiệp hội xe hỏa Thụy Sĩ.